Wigilia 1944 r. żołnierzy Armii Krajowej w Budkach koło Szydłowca

Wigilia Bożego Narodzenia III baonu szkolno-dywersyjnego 72 pp Armii Krajowej w 1944 r. w miejscowości Budki k/Szydłowca.

W sierpniu 1944 r. na akcję "Burza" wyruszyły z Podobwodu Szydłowiec Armii Krajowej (AK) dwie kompanie, które weszły w skład III batalionu 72 pp AK Ziemi Radomskiej.

Batalionem dowodził kpt. Krzysztof Hofman "Cyprian". Walki III batalionu z oddziałami niemieckimi:

- 26 września, (wraz z 25 pułkiem piechoty AK) w całodziennej bitwie z obławą niemiecką w lasach przysuskich w okolicach wsi Gałki, Stefanów,

- 27 września, w ataku na garnizon niemiecki w Przysusze,

- 30 września w pobliżu Górek Niemojewskich, gdzie po zaciętej walce batalion wycofał się bez strat własnych,

- 6 października pod Eugeniowem, gdzie po kilkugodzinnej ciężkiej walce, zadał duże straty wrogowi i wyszedł z obławy.

8 października 1944 r. nastąpiła demobilizacja 72 pp AK w lasach w okolicy miejscowości Borkowice. W lesie pozostał oddział pod dowództwem kpt. Krzysztofa Hofmana ps. "Cyprian", jako III baon szkolno-dywersyjny.

Najwięcej żołnierzy w baonie było z Podobwodu AK Szydłowiec. Baon przeniósł się do lasu w okolicach miejscowości Skłoby i Stefanków, gdzie w rejonie gajówki "Łopata" założył obóz i ustawił namioty. Dowódca kpt. "Cyprian" z organizował dla żołnierzy szkołę podchorążych. Urlopowano żołnierzy do służby konspiracyjnej w innych miejscowościach.

16 października 1944 r. baon miał stan 85 żołnierzy. Zmieniano miejsca postoju i zakwaterowania ze względu na obławy, urządzane przez okupanta. Baon stacjonował też w okolicach miejscowości Budki, Łazy, Ciechostowice, Hucisko, Rędocin i eliminował wroga na tym terenie, a patrole wysyłał do odległych miejscowości.

Dokonał wysadzenia pociągu ze sprzętem wojskowym i żołnierzami niemieckimi w rejonie Rudy Malenieckiej. Toczył walki z wojskami okupanta niemieckiego w okolicach tych miejscowości, w tym: Hucisko-Rędocin-Łazy - 5 listopada 1944 r., Chlewiska -Budki-Wola Zagrodnia – 16-17 listopada 1944 r.,  Szydłowiec – 17 grudnia 1944 r.

W Wigilię 1944 r. o zmierzchu baon wszedł do miejscowości Budki k/Szydłowca. W domu rodziny Lipów zostaje odprawiona Msza św. Pasterka przez ks. kapelana Stanisława Sikorskiego ps. "Jęk".

Po nabożeństwie opłatek, na który przyjechał komendant Obwodu AK Radom i dowódca 72 pp AK mjr Wacław Wyziński ps. "Stefan". Następuje rozwiązanie III baonu szkolno-dywersyjnego i wręczenie żołnierzom awansów i odznaczeń.

W lesie pozostaje kilkunastu żołnierzy, którzy nie mogą wrócić do domów, bo są znani niemieckim władzom okupacyjnym. Pozostaje też kilku żołnierzy z Grupy Kobiet (GK) z Placówki AK Pogorzałe w Skarżysku-Kamienna, której komendantem był ppor. Stefan Bilski ps. "Buczyński", a bezpośrednio podlegała Januszowi Czapskiemu ps. "Spadochroniarz". GK gromadziła żywność i leki dla oddziału, przenosiła meldunki, amunicję, broń oraz udzielała pomocy medycznej rannym żołnierzom.

Po aresztowaniach w rejonie Skarżysko-Kamienna, które przeprowadzał okupant w 1944 r., GK nawiązała większą współpracę z Podobwodem AK w Szydłowcu i jego komendantem por. Lesławem Dworakiem ps. "Boruta".

Grupa Kobiet: 1) Krystyna Maślikowska "Szarotka" – dowodząca; 2) Zofia Kania "Angora", "Dzidka" – zastępca, 3) Natalia Depo "Zojdka"; 4) Elżbieta Kania "Rosa"; 5) Jadwiga Kania; 6) Leokadia Kania "Wisła"; 7) Barbara Kmiotek; 8) Zofia Pająk "Julia"; 9) Zofia Piętowska; 10) Maria Stanik; 11) Maria Warszlakowska; 12) Maria Wożnicka "Mimoza". 16 stycznia 1945 roku Armia Czerwona wkroczyła do Szydłowca "wyzwalając" miasto z pod okupacji niemieckiej.

Sporządził: Jerzy Bąk – ŚZŻAK Okręg Radom Koło Szydłowiec na podstawie: - ŚZŻAK Koło Szydłowiec, Sprawozdanie z 1994 r., sporządzone przez prezesa por. Tadeusza Barszcza "Skrzetuski", "Piorun" , posiadanych informacji.